พจนานุกรมกีฬา หลายคนมักจะพูดว่า “อเมริกันฟุตบอลเป็นกีฬาที่ดูแล้วเข้าใจยาก” จากการที่มีรายละเอียดต่างๆ มากมาย อีกทั้งเกมยังมีการหยุดเป็นระยะๆ

แต่หากเข้าใจถึงกติกาและศัพท์ต่างๆ หลายคนเช่นกันที่ยอมรับว่า การวางแผนของทั้งสองฝ่ายและรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ที่สามารถพลิกและตัดสินเกมได้ทำให้กีฬานี้สนุกจนละสายตาไม่ได้

“Blind Side” ที่เคยเป็นชื่อภาพยนตร์ระดับรางวัลออสการ์คืออะไรในกีฬาคนชนคน, “Shotgun” ปืนลูกซองมาเกี่ยวกับกีฬานี้ได้อย่างไร?

และเหตุใดแฟนกีฬาชาวไทยถึงเรียกธงของกรรมการในสนามว่า “ธงเจ”? นี่คือพจนานุกรมกีฬาอเมริกันฟุตบอล ที่จะช่วยให้คุณๆ เข้าใจและดูกีฬานี้สนุกยิ่งขึ้น

นอกจากชาวอเมริกันจะเรียกกีฬานี้ว่า “ฟุตบอล” (ซึ่งประเทศอื่นก็เอาคำว่า อเมริกัน ไปวางข้างหน้า ให้รู้ว่ากติกาแบบนี้ชาวอเมริกันเขาเล่นกัน) แล้ว กีฬาดังกล่าวยังถูกเรียกขานในชื่อ “Gridiron” อีกด้วย

อันที่จริงหากเปิดพจนานุกรม คำดังกล่าวจะหมายถึง “ตะแกรงปิ้งย่าง” แต่ด้วยลักษณะของมันนี้เองที่ทำให้นำคำนี้ไปใช้กับกีฬาอเมริกันฟุตบอลได้ เนื่องจากสนามแข่งขันนั้นจะถูกตีเส้นแบ่งระยะ คล้ายๆ กับตะแกรงที่ใช้ย่างนั่นเอง

“Bust” ถือเป็นหนึ่งในคำฝันร้ายที่นักกีฬาอเมริกันฟุตบอลไม่ต้องการให้เกิดกับตัวเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มที่ถูกดราฟท์เข้าลีกด้วยการเป็นเบอร์ 1 หรือรอบแรก เพราะคำดังกล่าวหมายถึง “คนที่ไม่สามารถแจ้งเกิด ประสบความสำเร็จได้ ทั้งๆที่ถูกคาดหวังไว้สูง”

และคนที่มักจะได้รับการนิยามว่าอธิบายถึงคำว่า บัสท์ ได้เหมาะเหม็งที่สุดก็คือ จามาร์คัส รัสเซลล์ อดีตควอเตอร์แบ็คของ โอคแลนด์ เรดเดอร์ส ซึ่งแม้จะได้รับการคาดหวังว่าจะก้าวเป็นสตาร์ของวงการ จากการถูกดราฟท์เป็นหมายเลข 1 ของปี 2007 แต่ปัญหาทั้งในและนอกสนาม ทำให้เขาหมดอนาคตและเล่นใน NFL เพียง 3 ปีเท่านั้น

เห็นรากศัพท์ที่มาจากคำว่า “Knee” ก็ชัดว่าต้องมีอะไรที่เกี่ยวกับเข่าแน่ๆ และก็ตามนั้น เพราะ “Kneel” นั้นคือ “การคุกเข่าให้เวลาเดิน” ซึ่งมักจะใช้ในช่วงใกล้หมดเวลาทั้งครึ่งแรกครึ่งหลัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเวลาที่สกอร์ขาดลอยแล้วนั่นเอง

Ice” ในพจนานุกรมมีความหมายว่า “น้ำแข็ง” แต่ในวงการคนชนคน คำนี้มีความหมายอีกอย่างว่า “การขอเวลานอกขัดจังหวะ” โดยมักจะถูกใช้เวลาที่มีการเตะฟิลด์โกลซึ่งมีผลถึงการแพ้ชนะในช่วงท้ายเกม และแน่นอนว่า ฝ่ายที่เสียเปรียบจะเป็นผู้ขอก่อนที่จะมีการสแนปบอล เพื่อให้จังหวะของตัวเตะที่ซักซ้อมมาดีเสียไปเหมือนถูกน้ำแข็งเกาะ

แม้หลายฝ่ายมีความเชื่อว่า การถูกไอซ์จะทำให้ฝ่ายที่ต้องเตะฟิลด์โกลเกิดความผิดพลาดเมื่อต้องเตะใหม่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในระยะไกลๆ แต่ผลการศึกษาจากหลายสำนักกลับชี้ว่า การไอซ์แทบไม่มีผลต่อความแม่นของบรรดาตัวเตะเลยแม้แต่น้อย

“Onside Kick” คืออีกหนึ่งรูปแบบการเตะคิกออฟเริ่มเกมหรือหลังจากที่มีการทำสกอร์ โดยจะต่างกับการเตะทั่วไปที่เตะไปยาวๆ ตรงที่การเตะแบบนี้จะเป็นการเตะระยะสั้น ให้บอลไปข้างหน้าราว 10 หลา เพื่อให้ผู้เล่นคนอื่นของฝั่งที่เตะมาสามารถเข้าไปแย่งบอลได้ ซึ่งจะทำให้ได้สิทธิ์กลับมาเป็นทีมบุกอีกครั้ง

ออนไซด์คิกจะเกิดขึ้นบ่อยในช่วงท้ายเกม หลังจากที่ทีมเสียเปรียบด้านสกอร์ทำคะแนนได้และต้องการบุกต่อเพื่อหวังแซงกลับมาชนะ แต่หากฝั่งที่เป็นฝ่ายรับบอลสามารถตะครุบบอลไว้ได้ หรือบอลถูกเตะออกมาไม่ได้ระยะ 10 หลา ฝ่ายรับบอลก็จะได้เป็นฝ่ายเล่นแทน